Wolters Kluwer
Vaktechniek door Henry van Hattem 1 november 2016

De modelovereenkomst in de praktijk. Werkt het of toch niet?

Ruim een halfjaar geleden is de VAR-verklaring vervangen door de modelovereenkomst. Ten grondslag hieraan ligt de Wet DBA. Deze wet, voluit 'Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties', heeft inmiddels al voor veel onrust gezorgd. Hoog tijd om eens scherp te stellen wat de bijzonderheden van de modelovereenkomst zijn en of het überhaupt werkt.

Wellicht ten overvloede maar voor een enkeling die het gemist heeft: de alom bekende VAR-verklaring is niet meer. Zij is vervangen door een modelovereenkomst op grond van de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties. De VAR-verklaring had zijn beperkingen, bijvoorbeeld beperkte handhavingsmogelijkheden door de overheid. Ook de beperking van schijnzelfstandigheid van een zzp'er die eigenlijk verkapt werknemer was, want dat gebeurde geregeld.

VAR-verklaring werd modelovereenkomst

Daarom werd gezocht naar een andere variant. Uiteindelijk is de wet DBA geïntroduceerd waarbij heel kort gezegd de opdrachtgever en opdrachtnemer samen een modelovereenkomst kunnen aangaan (en naleven…) om de zelfstandigheid van de opdrachtnemer te bevestigen. Inhoudelijk lees je hierover meer in mijn blog 'VAR-verklaring wordt modelovereenkomst.

Er is echter momenteel veel onrust in het land der zzp'er. Uit een publicatie van ABN AMRO blijkt dat in het eerste halfjaar van 2016 het aantal zzp'ers is toegenomen en dat veel van hen zich zorgen maakt over hun toekomst áls zzp'er.

Wat is hier aan de hand? Naar mijn mening zijn feitelijk de regels niet zoveel anders geworden als ze voorheen waren. Alleen de overheid wil deze regels beter kunnen handhaven en zegt zelf de zzp'er te willen beschermen. Evident is echter dat de overheid serieus belastinginkomsten kan mislopen (wellicht de aanleiding voor de overheid) en het zzp'er worden voor sommige Nederlanders best een nadeel kan zijn. Hun inkomsten kunnen immers onvoldoende zijn om maatregelen te treffen voor de oude dag en ziekte. (Adviseer ondernemers trouwens altijd goed op dit vlak, het is echt essentieel dat ze zich hiervan bewust zijn en hiervoor maatregelen treffen.)

De regels zijn dus niet zoveel anders, de overheid wil alleen beter beschermen en de regels bewaken. Handhaving kan ik mij goed voorstellen, juich ik zelfs toe! Echter: is de rol als beschermer wel de taak van de overheid? Ik vind de onrust die ontstaat grotendeels ongegrond. Voor de gevallen waarin zij wel gegrond is, was voorheen al sprake van een onjuiste constructie en/of verkapt werknemerschap.

Omdat echter de regels strikter nageleefd worden, zijn meer opdrachtgevers zich bewust van de situatie waarin zij
zzp'ers inhuurden. Dit mondt uit in een strikter dan noodzakelijke set maatregelen richting opdrachtnemers door de opdrachtgevers en bijbehorende werkwijze. De genoemde modelovereenkomst is niet verplicht, het biedt alleen een stuk zekerheid. Er zijn genoeg andere methodieken om de zelfstandigheid te onderstrepen. Denk aan het aantal opdrachtgevers, risico, fiscale ondernemersaangifte, marketing etcetera. Stiekem: de vragen uit de oude VAR-aanvraag, die waren zo gek nog niet. Enkel de handhaving juist invullen, was een probleem.

Mijn constatering is, dat de nieuwe wet ten onrechte zzp'ers treft en dit hen benadeeld omdat de regels te zwart-wit worden uitgelegd en door alle onduidelijkheid die erover is.

Wordt de modelovereenkomst gebruikt?

Kunnen we kort over zijn, medio september was er maar een klein deel (13 procent) dat gebruik maakte van een modelovereenkomst. Inmiddels is duidelijk dat het proces van voorleggen teveel tijd vergt. De Belastingdienst gaat meer mensen inzetten (60 ipv 40 ambtenaren) die overeenkomsten tussen opdrachtgevers en zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) gaan beoordelen. Van de 4481 overeenkomsten die per 1 augustus bij de Belastingdienst zijn binnengekomen, zijn er slechts 370 goedgekeurd, 1.033 afgewezen, kregen er 814 geen eindoordeel en zijn 1964 momenteel in behandeling.

Wees alert dat de overheid vanaf april 2017 gaat handhaven en in voorkomende gevallen boetes kan opleggen! Ik ben benieuwd hoe dat gaan zal, immers: hoe zal het handhavingsproces verlopen als het beoordelen van overeenkomsten al veel tijd vergt?

Of het werkt? Ik word steeds meer gesterkt in de mening dat de Wet DBA niet werkt. Zeker, ze bevat een aantal goede aspecten die ontbraken bij de VAR-verklaring, echter vind ik de wet DBA te complex en inefficiënt. Het zou toch anders kunnen en moeten. Hoe dan? Tja, ik zal niet ontkennen dat het eenvoudig is gezien alle branches en dergelijke. Denk aan de discussies rondom pakketbezorgers en medici, de bouwbranche en noem maar op. Er zijn altijd uitzonderingen die de regel bevestigen....of ontkrachten. 

Fiscale structuur in Nederlandse wetgeving

Een belemmerende factor, is de fiscale structuur in de Nederlandse wetgeving. Immers om IB-ondernemers tegemoet te komen, zijn er onder andere een zelfstandigenaftrek en een mkb-winstvrijstelling welke voor een groot verschil (kunnen) zorgen tussen die van ondernemer en werknemer. Daarnaast biedt de zzp'er wel weer gewenste flexibiliteit in de arbeidsmarkt die continuïteit kan borgen voor werkgevers (grotere bedrijven) en het past goed in de samenwerkingscultuur die steeds meer in zwang komt en zal komen. Naar mijn mening zou de marktwerking vanzelf optimaal kunnen zijn indien de kostprijs voor een werkgever tussen een werknemer en een zzp'er in balans kan zijn. Wellicht biedt een redelijk minimumtarief per branche enig soelaas gekoppeld aan het al dan niet ondernemer zijn.

Een idee wat naar mijn mening werkbaar is, is het proces te verleggen naar het inschrijfproces als ondernemer om met een aantal vragen vast te stellen wat zijn of haar positie is. Weliswaar gekoppeld aan de branche waarin de ondernemer actief is en dit jaarlijks terug te laten keren in de aangifte. Vragen zoals:

- Hoeveel opdrachtgevers had u?
- Heeft u reclame gemaakt? 
- Bent u offertes misgelopen?
- Heeft u afspraken gemaakt met uw opdrachtgevers over de wijze waarop u voor hen werkte?

Dit verbonden met een g-rekening per zzp'er waarbij een deel van de factuur op een geblokkeerde rekening wordt geboekt, een op de uit de aangifte komende handhaving en wellicht een periodieke detailcontrole (desnoods verleggend naar de boekhouder/accountant op grond van Horizontaal Toezicht) zou naar mijn mening een opening kunnen bieden… (Klinkt misschien complexer dan het naar mijn mening is.)

Wet DBA werkt niet zoals verwacht 

Nogmaals, de wet DBA biedt nog niet wat de overheid ervan verwacht. Het proces verloopt traag, werkt verstorend in de markt (ook al is er tegenwoordig een meldpunt voor klachten), niet praktisch en dergelijke. Ik was al erg sceptisch, maar vind dat de voordelen er onvoldoende uitkomen. Wellicht moet toch besloten worden het te herzien of andere maatregelen… Hoe lastig deze materie ook is.

De nieuwste blogs 

Wil je op de hoogte worden gebracht van nieuwe blogs? 
Meld je aan voor de blog 'De online accountant':  

Aanmelden blog.png 

Onze meest recente blogs:

Ondernemen

Hoe geef je je klant strategisch advies?

Ondernemen

Financieren via je boekhoudpakket, de partijen die financieren

Vaktechniek

Informatiebeveiliging, een nieuwe uitdaging voor accountants

Ondernemen

Financieren via je boekhoudpakket, dé oplossing voor het MKB?

Ondernemen

Hoe kies je de juiste boekhoudsoftware?